Comence eth lunfèrn der estiu

dimarts , 10/04/2012

Era sason d’esquí baishe es persianes. Eth vilatge de Baqueira-Beret a sauvat er iuèrn, coma ua des estacions qu’a obtiengut mielhors estadistiques, dempús de nheuades fòrça concrètes e localizades en pindanga, jornades d’heired e vent siberian, e ua Setmana Santa –damb es montanhes ben blanques–  plia aigua.

Es nautes temperatures e era crisi economica predien ua tempsada de torisme de nhèu dolenta e hloisha ath long de toti es Pirinèu adès d’alugar es prumèrs telesères. Sòrt der heired a compdar d’an nau, a on es minimes dancèren entre quinze e vint  grads negatius pendent fòrça dies. A més, eth temporau de nheuades continuades des darrères setmanes an reactivat eth torisme de cara a Setmana Santa. Autan a ploigut fòrça, i a agut jorns en qu’a hèt un solei de mejans de junhsèga –aumens ère de besonh era crema– ; coma eth passat diuendres o aguest deluns. Mès, ara qué mos demore?

Era coa der atur s’alongarà pera estacionalizacion toristica qu’enes darrèrs ans s’a accentuat pera arribada a cistelhades de grups otelèrs damb capitau estrangèr enes còtes mès nautes. Certaments, era estacion d’esquí  se trape laguens dera mèrca toristica Val d’Aran quan non tot eth país aranés gaudís des madeishi ventatges. Donques es vesins de Baish e Mijaran non an eth forfait de bon prètz coma es qui viuen de Betren tà naut –a non èster que trabalhen ena administracion publica–.

Son molti es uets que deishe Baqueira-Beret a despiet d’aumplir era Val de toristes en iuèrn e es pòches d’inversors estrangèrs de sòs. Mès, qué passe damb es vesins e comerçants aranesi qu’ara guarden coma eth sòn principau motor economic s’amòrte e damb era arribada dera calor non se poden replaçar per ua dolenta gestion toristica?

‘Aran In Edit’, ETH documentau sus eth freeride aranés

dijous, 5/04/2012

Eth passat dimèrcles se presentèc eth trailer d’Aran In Edit, un documentau sus eth freeride dera Val d’Aran. Aguest tast deth setau art aguec lòc en Refugi Rosta  de Salardú e La Luna  d’Arties. Enes dues cites, es bastisses s’aumpliren coma jamès. Donques aguesta produccion deth director aranés Nil Torremocha ei fòrça demorada per toti es vesins dera Val.

“Ei ua pellicula d’esquí a trauèrs des vivéncies des riders” explique Torremocha, qui dempús de mès de 75 ores ath darrèr dera camèra, e d’autes longues d’edicion que l’e demoren, destaque que “volem promòir era Val d’Aran e potenciar eth freeride en Euròpa e Espanha”. Eth flim serà present en disparièrs hestivaus internacionaus coma es de Torelló, Saint Lary e Vitoria. A més, tanben viatjarà as Estats Units entà competir damb es qui mès chuc trèn d’aguesta varianta: “encara qu’ajam un pressupòst mès baish, a nivèu qualitatiu mos apropam fòrça” remèrque Torremocha.

Era Val non destaque per auer nombrosi directors de cine, ne artistes d’autes disciplines. Ei ua sòrt compdar damb emprenedors creatius coma Nil entà auer un reconeishement mès enlà des pistes d’esquí –que tanben an eth sòn valer–. Mès, ena diuersitat de recorsi  s’amague era riquesa d’un país.

Peth moment, sonque podem compdar es dies enquiath mes de noveme tà auer eth plaser de vèir Aran In Edit, en tot desirar qu’es americans se queden damb era boca dubèrta.

Coneish mès ahèrs sus era presentacion deth trailer (skiamos magazine) (jornalet)

Imatge dera presentacion deth trailer en La Luna d’Arties

Mejans entath futur, aué!

diumenge, 1/04/2012

Aguesta dimenjada a neishut un mejan de comunicacion en occitan que daurís ua naua pòrta entà er aranés. Eth Jornalet ei un diari digitau d’informacion generau ath long de tota Occitania. Era Val d’Aran ei representada per disparièrs collaboradors e era constant susvelha deth jornalista Ferriòl Macip, qui aguesta setmana se definie en Meddia Aranés coma un “gran amorós” deth país aranés.

Era data de lançament d’aguesta gaseta d’informacion non ei per edart. Aguest dissabte, Tolosa a acuelhut era grèva biennau pera lengua d’òc. Entre 30.000 (segontes era organizacion) e 25.000 (ditz era policia) persones gessèren ath carrèr en ua jornada reivincaditua –ua situacion excellenta entà dar a coneisher eth nau diari– que demòstre eth besonh sociau d’un mejan de comunicacion en aguesta lengua.

Deuant deth barrament de diaris de referéncia e forts grops de comunicacion, eth futur deth periodisme passe per bastir projèctes umils amiats entà un public fòrça definit. Ath delà d’açò, era incorporacion des nauères tecnologiques e hilats sociaus ei clau entà subervíue. A còp de uelh, Jornalet complís aguesti requisits en tot demorar ua longa vida.

Un aute supòrt en aranés. Non n’i a guaires. Mès anin-anan, se quen es frontères naturaus dera Val d’Aran entara difusion dera lengua, patrimoni e cultura. Hèt qu’a d’assegurar ua eréncia pròpia as generacions deth deman.

Fòrça sòrt Jornalet!

Eth dia dera grèva

dijous, 29/03/2012

E tu, qué vòs èster de gran?

Trabalhar aué en dia semble mès un luxe que non pas un dret. Donques er atur en Catalonha a passat deth 6,6% en 2007 enquia mès deth 20% actuau. Ua de cada cinc persones damb capacitat entà trabalhar non ac pot hèr, e es numeròs en Espanha van camin d’èster ua de cada quate. A tot açò, es cambis ena legislacion laborau non amien a pensar ena ua mielhora a cuert temps.

Indignacion deuant des naues mesures dera reforma laborau. Era grèva generau ei ua realitat. A condar des manifestacions deth passat 15 de mai, era gent s’a susmautat contra es politics e, ara fins, ges ath carrèr. Era luta per un present e futur mielhor a començat. S’està viuent un mauestar mès enlà des politics. Es sindicats tanben an estat sentenciadi pera societat. Ath long de molti ans, an carat sense lheuar era veu quan eth ciutadan e es trabalhadors les auien de besonh.

Es conseqüéncies dera crisi economica les patís eth pòble en prumèr lòc. Er Estat tanben, mès eri son –en júnher damb es entitats economiques e bancaries– responsables der hame sociau. Era boishòrla immobiliària non s’hole ne pete per era soleta. Donques ara, qui a petat i era paciéncia dera gent. Persones que paguen es sòns impòsti entà era sua mala gestion per part de politics.

29M. Seguraments era data se desbrembarà damb es pas des ans. Demorant qu’aquerò signifique ua naua situacion de benestar. Mès ara madeish, era protèsta passege per toti es carrèrs de Catalonha e Espanha non entà hèr eth feniant, mès lèu eth contrari; entà demanar trabalh en un mon on es illusions hè temps que se perderen.

Eth viatge de Kerouac: deth papèr ara pantalha

dijous, 22/03/2012

Eth jutge diguèc: “Sabies çò qu’heges quan escauès ath tòn amic?” “Òc senhor jutge, volia aucir aqueth hilh de puta e encara voi.” Atau que non me dèren era condicionau e me calèren en un centre de reformacion. Me gessèren blus de tan sèir ath solei enes cèles de castig. Non vages jamès a ua preson federau, son es petjors.

Era òbra mèstra dera generacion beat ei a còp segur On the Road de Jack Kerouac. Eth libre veirà era lum per prumèr còp coma pellicula en Hestivau de Cannes juntaments damb d’auti films de qualitat coma era darrèra pèça de Wes Anderson.

Era novèla narre es incomdables aventures de Sal e Dean, amics peculiars damb eth cap plen de drògues e alcòl viatgen des de New York a San Francisco estropiant es hilats urbans e sociaus de Los Angeles, Denver, Chicago e México. Longui jorns ena carretèra viuent experiències a tocar dera mòrt… mès tan atractiues qu’ahisquen a condusir ua mòto pera rota 66.

Coma acostume a passar, eth libre ei mielhor qu’era pellicula. Aguesta se trape ena decada des cinquanta, quan eth libre camine deth quaranta sèt ath cinquanta. En format d’imatge, eth personatge de Marylou agarre protagonisme pera interpretacion de Kristen Stewart –desencusa tà cuélher un mercat mès lèu joen. En darrèr lòc, toti es viatges ath long deth libre se resumisen en un, tot en pagalha, ena adaptacion ara gran pantalha. E tot açò adès d’arribar as cines.

Penjat e lhòco coma ère, Kerouac ve complit eth desir de trasladar era sua òbra deth papèr ara pantalha –just l’acabèc d’escríuer, envièc correpondéncia a Marlon Brando entà produsir-la. Indpendentments der exit qu’age eth flim, ei clau mantier era esséncia despreocupada e carcanhanta beat der autor que lo portèc ara fama; non sigue que se lheue deth clòt e se fóter ua barrinada.

http://youtu.be/N9vsE0llyBM

Legendes (II)

diumenge, 18/03/2012

Conde era legenda que i auie ua vielha en Es Bòrdes de qui tot eth pòble didie qu’ère ua bruisha. Hege encantèris, moiguie objectes des cases des vesins ara sua, parlaue damb es mòrts sus es secrèts qu’amagauen e tanben se convertie en bèth animau.

Un dia soleiat de cuelheta, en vilatge neishèc un mainatge damb eth nòm de Jaime. Eth petit ère arridolent e a toti se les queiguie era bauassa sonque damb véder-lo. Ath complir un an, comencèc a plorar fòrça. Arrés sabie çò que le shordaue. Mès tostemp bramaue ara madeisha ora: quan es sòns pairs se trapauen ena codina.

Es pairs descurbiren que un gat nère entraue ena cramba cada còp qu’aguesti premanien eth dinar. Andús se carcanheren, ja qu’eth petit jogaue damb d’auti gats e jamès s’espantaue. Damb açò, arribèren ara conclusion qu’aqueth animau de sèt vides ère eth tòrt. Un gat que non coneishien, ne sabien d’on auie gessut.

Un mieidia, eth pair s’amaguèc apròp de Jaime damb un garròt ben gròs enes mans. Ath temps, era mair talhaue tavelhes ena codina. Coma cada dia, eth gat sautèc pera hièstra laguens dera casa e eth mainatge comencèc a lermejar. Quan er animau s’encuedèc d’ua preséncia indemorada, eth pair ja l’auie clauat ua cistelhada de fòrtes garrotades. Damb es quate pautes peth deuant, gessèc ara pressada dehòra dera bastissa en tot sorrisclar de dolor.

D’alavetz qu’eth petit non bramèc mès. Londeman, tot eth pòble parlaue sense relambi qu’era bruisha se trapaue mau: jaçada en lhet, non se podie mòir de patacs e morats dibuishadi ena pèth. Era, esdegada coma ère, sostienie qu’auie queigut. Mès ua auta istòria passejaue pes cases d’Es Bòrdes: aqueri trucs èren era signatura des garrotades deth pare de Jaime ath gat nère.

Entre flòcs de nhèu

dimecres, 14/03/2012

Ath long dera pròplèu dimenjada, er aranés Aymar Navarro competirà damb es mielhors riders deth món ena cursa Nendaz Freeride en es Alps de Soïssa. Eth vesin de Les ja a somat boni resultats aguesta sason, guanhant per dusau còp consecutiu era pròva dera Val d’Aran per arribentor deth Tuc Baciver, e acabant tercèr en Open d’El Dorado d’Andorra.

Autanlèu comencèc a caminar, jamès a patit pòur as espòrts. Açò, ath cant d’un bon hèr d’aguestes activitats e longues ores d’exercici, l’amièc a entrar ena equipa de competicion deth Club d’Esquí Val d’Aran (CEVA). Mès tard, tanben passèc peth deth Club Aranés Espòrts Iuèrn (CAEI). Hè practicaments tres ans, deishèc d’esquiar laguens dera pista tà començar a córrer dehòra d’era.

D’alavetz tot son bones noticies. En 2011, artenhèc  eth Circuit Freeride Pirineus dempús de somar es trionfi de Boi e Aran e acabar segond ena Jam Extrem d’Andorra. Ara, guarde eth Nendaz Freeride damb era victòria coma objectiu entà accedir ara gran finau Xtreme de Verbier tanben en Soïssa.

Damb açò, Aymar non a deishat d’èster aqueth petit lhòco que baishaue Escornacrabes quan encara non arribaue ara balustrada deth telesèra. Ua vida plia de nhèu. Ua vida ath torn de blanc, mès plia de color.

Molta sòrt!

Era gròssa der Hestivau de Cannes

divendres, 9/03/2012

En pòqui mesi se celebrarà eth Hestivau de Cinema de Cannes. Just s’acabe de conéisher qu’era pellicula Moonrise Kingdom deth director nòrd-american Wes Anderson darà eth fiulet de gessuda ara hèsta deth setau art.

Ath long des ans, eth director contemporanèu a suenhat un estil que permet reconéisher es sues cuelhetes a trauèrs dera bastissa des elements laguens deth plan. Normauments mieis, longui e americans, aprehondint entre es personatges e eth contèxte.

Ath còp, es protagonistes soent son intellectuauments per dessús dera rèsta en diuèrsi sentits, en tot hèr qu’es ahèrs rotinaris se capviren en autentics dilèmes. Aguesta disparietat amie a dialògs reflexius e estonants. A més, er hèt d’humar estaque un vincle estret entre eri; a viatges conflictius.

Detalhista enquia hastiar, ja que susvelhe des dera banda de musica ara equipa d’actors, donques tostemp trabalhe damb es madeishi (Bill Murray, Jason Schwartzman, eca.). Mès en darrèr flim, Anderson a compdat damb Bruce Willis entre d’autes nauetats.

Era industria cinematografica hè ans que camine coishin-coishan –tan a nivèu economic coma qualitatiu. Mès de bona encólia, sò ara demora –setiat  en un ample fautulh en miei der escuror mès hons qu’un pogue pensar– qu’era pantalha giganta s’illumine coma era gessuda deth solei.

http://youtu.be/_V3qsi35Uvk

 

Codina tradicionau (I)

dimarts , 6/03/2012

Un uas de vedèra, espiada de pòrc, 1/4 Kg de garia, 1/4 Kg de poret, 100 gr. de pòrc, 100 g. de vedèra, un uas de cuèisha, ua coa de bòu o lit, carròtes, capuret, cedes becuts, mongetes blanques, ua taça d’arròs, fidèus non guaire espessi, bolh nere, un ueu, gimvert, alh, mora de pan, sau e pebe.

Quina hame…!!

Eth passat dimenge se celebrèc en Plan de Beret era quataua Edicion dera Olhada. Ua cita gastronomica qu’aufris era degustacion deth plat estela dera cultura aranesa, coma ei era Sopa Barrejada (nòm tradicionau). Tanben coneishut coma Òlha Aranesa per rasons de promocion e marketing.

Damb mès de 500 racions repartides entre es visitants –e damb eth vente plen–, aguesti volgueren descurbir es secrets deth plat. Ua recèpta qu’a viatjat ath long dera istòria d’Aran patint petiti cambis. A chivau deth pòble o restaurant a on se codine eth resultat finau ei desparièr; donques en cada cornèr dera Val s’utilise bèth ingredient e/o manèra particular. Non existís dues olhades iguals; cada ua ei unica.

Barrejar era carn de vedèra e de pòrc, prèviaments picades, en un bòl. Ahíger er ueu, era sau, eth pebe, er alh, eth gimvert, e finauments, era mora de pan, o ben pan ralhat. Se trabalhe damb ua forquilha enquia obtier ua pilòta. A de demorar consistenta. S’espolvore damb haria e se corbís tota era pilòta.

En ua padena damb er òli caud se daure era pilòta e se resèrve. Se prepare un bolhon damb eth rèste dera carn. Quan comence a borir se tire era pilòta. Era coccion serà de dues ores apruprètz. Passat aguest temps, s’incorpòren es verdugalhs, es cedes becuts e es mongetes que s’an codut prèviaments. Passada ua auta ora, s’ahigen es fidèus, er arròs e eth bolh nere, en tot rectificar de sau. Passades ues vint menutes, era òlha se trape en sòn punt.

Se servís en ua hònt tota era carn, en tot acompanhar ara sopa. Quant mès reposada sigue, mès pladerà ath paladar.

(Recèpta obtienuda deth lòc wèb de torisme dera Val d’Aran)

Trincant es pès deth cèu

dissabte, 3/03/2012

“Auèm viscut per dessús des nòstes possibilitats”. Aguesta senténcia ei era mès segondada enes darrèri mesi. Normauments, acompanhada dera qüestion: “ère de besonh er aeropòrt d’Alguaire?”. Donques seguraments non. Mès, ei ua realitat entà trèir-ne chuc; e que trinque damb eth mercat toristic tradicionau dera Val d’Aran.

Pendent aguesta setmana, es responsables deth tour operador britanic Neilson-Thomas Cook, qu’arribe enquia Alguaire, an visitat era Val entà conéisher d’apròp era aufèrta toristica deth país aranés. Eth director deth producte, Keith Francis, a coneishut de prumèra man es diuèrses oportunitats toristiques araneses des der esquí enquia es arraïtz gastronomics, eth patrimoni culturau e eth miei naturau. Damb açò, era promocion dera Val en Anglaterra creisherà enes pròplèus ans.

Ara se daurís ua naua situacion entà toti aqueri emprenedors que sajen en mercat anglés. Hèt inimaginable hè quate dies –quan er aeropòrt non existie. Deuant des naui besonhs qu’apareishen s’a d’actuar entà qu’era clientèla britanica non sigue sasoèra sonque d’iuèrn. E atau promòir un torisme sostenible damb eth tresòr dera Val –que non ei era nhèu se non eth conjunt naturau. A més, bastir lòcs de trabalh entà es joèni que non trapen mès que gana e toti aqueri que damb era arribada dera calor an d’hèr coa ena oficina de trabalh.