Arxiu del mes: febrer 2012

Ua vida de pòur

diumenge, 26/02/2012

Aguesta setmana hè sèt ans des que Hunter S. Thompson, escrivan nòrd-american e pair deth Periodisme Gonzo, se calèc un pistolet ena gòrja tà mèter fin ara sua existéncia. Fòrça vinculat as drògues e artères de bataclam, tostemp siguec fidèu a sòns valors denonciant tota classe d’abusi e malahètes.

Enes ans seishanta s’amassèc as Hells Angels ath long des Estats Units entà conéisher e narrar es sòns estils de vida. Eth demès d’alcòl e violéncia des aimants des Harley Davidson portèren a Thompson a escriuer sus era violacion d’ua joena ena plaja a mans de dus angels.

Damb era mòrt deth movement hippy –ath qu’eth periodista apertanhie–, se presentèc a sheriff d’Aspen entà lutar contra era politica de Nixon des de laguens deth sistèma. Perdudes es eleccions,  era unica manèra qu’auie tà defensar es sòns ideaus ère escríuer. Atau; setiat en un mustang vermelh, condusic direccion a Las Vegas.

Seguraments eth libre mès famós de Thompson, que l’empossèc a èster un simbèu deth Nau Periodisme enes setanta; encara qu’eth s’entestardie ena varianta Gonzo. Fear and Loathing in Las Vegas ei ua hèsta d’adiu a tota ua generacion de joèni que s’an de talhar eth peu long, cambiar es camises de lan per vestits amortadi, e moments de reflexion flotanta per hastioses reünions de negòcis.

A tot açò, en 1998 publiquèc era sua unica novèla e qu’en un parelh de mesi se veirà enes cines d’Espanha, The Rum Diary. Eth personatge principau, Paul Kemp, ei un òme miei virat deth cap, chauat, practicaments un gandiaire… e periodista. Eth libre narre es sues lhocaries en San Juan Daily News, un diari de Puerto Rico. Encara qu’aguesta produccion de Johnny Depp deishe molt que desirar, ei un miralh d’ua part desconeishuda de Thompson.

“Luenh dera idèa d’arrecomanar ath lector drògues, alcòl, violéncia e deméncia. Mès è de coheissar que, sense tot açò, jo non seria arren” (Hunter S. Thompson).

Uelhades (II)

dimarts , 21/02/2012

Damb es nheuades qu’enes darrères setmanes an caperat era Val d’Aran, eth passat dissabte Baqueira-Beret  se lheuèc damb ua qualitat de nhèu desconeishuda en aguesta sason, e un caud solei entà acompanhar eth jorn d’esquí; mès açò non vò díder eth mielhor dia tà pujar a esquiar.

Longues coes de coches e toristes tant ena carretèra coma enes remontadors –a més, eth principau telesèra, eth Mirador, barrat. Es otèls èren ath tocar deth 100% d’ocupacion des de Les enquia Baqueira. Mès eth madeish dissabte ara vrespada, eth centre de Vielha non ère tot lo circulat ne moigut que se poirie demorar. Es nombroses infraestructures ath pè de pista de gigants companhies toristiques an hèt molt maut ara economia locau.

Luenh de retratar es engüejantes ores pujant a Baqueira embriagant-me damb er hum deth coche de deuant, aprofiti eth ritme coishin-coishan des veïculs tà capturar un païsatge nèdiu a pam de gat dera carretèra.

Pip-pip! Era coa arranque e eth gojat de darrèr m’escridasse tà que me moiga. Auançam un parelh de mètres. Manquen ores tà cauçar-me es esquís.

Cambis tecnologics?

dimecres, 15/02/2012

@idelaurens qui a demanat aguest #paktdnheu?

Pendent aguesti dies enes hilats sociaus se trapen messatges relacionats damb era botassada d’heired siberian qu’a deishat temperatures mès lèu deth planèta Mart que no pas dera Tèrra, e mètres de nhèu tà esquiar des de Montgarri enquia Pontaut. Nheuades que mos isolen deth món. Mès, es nauetats tecnologiques permeten ua comunicación mès eficient, encara qu’i a ahèrs que non cambien damb eth pas deth temps.

Cent ans tà darrer, era societat aranesa non auie de besonh internet entà comunicar-se entre vesins o damb eth pòble deth costat. Damb poc mès qu’un saumet e ua luja, es aranesi hegen longues trauessades peth dessús dera nhèu. Mès eth objectiu non ère béuer ua bièra en companhia; auien de  recuélher, véner o escambiar biòca, pèths e d’auti materiaus entà subervíuer. Pera net, es infinites ores deuant der ordenador d’aué en dia s’aprofitauen  ath torn d’un huec en tot remòir vin caud. Era television non distreiguie ara familha damb contenguts involutius; eth pair-sénher condaue istòries, arrepervèris e legendes que des dera Edat Mieja an arremassat e apilotonat detalhs de cada cornèr d’Occitània.

Mès, es ahèrs mès interessants tostemp an estat desamagar e coneisher es secrèts d’amics e vesins. Es esquintades mautades peth dia rendien ara net. Er art de mèter era aurelha e hèr córrer era lengua ei ben viu ena societat actuau. En fins, internet a cambiat era manèra d’actuar, mès non era d’èster des persones; se s’estaque un saumet ath coche, se cale huec ar ordenador e se setie ath pairin dessús dera tèle non i a tanta diferéncia.

Legendes (I)

diumenge, 12/02/2012

A començaments deth sègle XX, en Bausen i auie ua joèna parelha d’enamorats que, passejant ath torn deth pòble e deuant des vesins, deishauen constància d’un amor de condes.

Damb un afècte creishent ath pas deth temps, arribèc eth dia en qué decidiren maridar-se. Mès es dus èren familha luenhana, e era glèisa se neguèc a júnher era parelha a uelhs de Dieu se non pagauen ua dispensa. Coma es dus èren de casa prauba, non se poigueren maridar.

En tot açò, viueren amassa en còntra dera volontat dera glèisa –qu’alavetz auie fòrça poder ena societat– e sigueren explusadi dera vida eclesiastica. Ara seguida, es joèni continueren amorosi e deishant-se vèir pes camins qu’amien a Bausen. Cada net compdauen es esteles ajaçats ena èrba des prats. E cada maitin recuelhien flors coma testimòni deth sòns sentiments.

Damb es ans, er amor s’escantec damb era malurosa mòrt dera gojata ara edat de 33 ans. Eth capelhà non deishèc posar-la en tèrra sagrada, e aguest mensprètz desvelhèc eth refús deth pòble. En mens d’un dia, es vesins bastiren ua hòssa entad era. Non ère possible qu’ua gojata arridolenta e erosa non aguesse un lòc a on repausar en patz.

A dia d’aué, eth sòn còs encara demore en aqueth petit cornèr de Bausen. Ath dessús deth clòt se lieg –en castelhan–  un rebrembe d’aguesta istòria d’amor:

“A mi amada Teresa”

Imatge deth clòt de Teresa en Bausen cedida per Marcel Fernández

Trauessada des de Beret

dimarts , 7/02/2012

Damb quinze menutes de retard e er heired clauat enes uasi, eth passat dimenge comencèc era 33au edicion dera Marxa Beret damb apruprètz 900 participants. Poques ores adès der inici, tot eren dubtes. Era nhèu non deishaue de quèir deth cèu. Calien chènes entà arribar ath Plan de Beret. Es volontaris trabalhauen tà arrincar era cursa. En resum, es condicions cimatologiques non predidien ua passejada a plaser.

Des deth prumèr moment, tot ei patiment. Es flòcs de nhèu quen ath desús des valents participants, cremant era poca pèth descaperada. Eth temps maladret non permet anar entà Montgarri. Eth còs se canse enquiath sòn extrèm e eth trajècte se capvire en ua malajadilha. Er abandon ei a pròp, mès sonque ua idèa a lòc laguens deth cap: acabar era esconjurada cursa.

A despient dera intensa nhèuada, e dempús qu’era classica pròva de hons des Pirineus entresse laguens deth circuit internacionau de curses populars en junh de 2011, es responsables dera competicion europèa Euroloppet an qualificat damb nauta nòta era dimenjada d’espòrt ena Val.

Çò que deishe un doç regust dempús d’ua victòria, ua cursa o un moment –e lo diferencie de quinsevolh aute– son es adversitats e desfortunes. Damb açò, sonque manque felicitar as organizadors e corredors. Bon trabalh!

 

Uelhades (I)

dissabte, 4/02/2012

Aciu daurisqui ua sèrie d’articles relacionadi damb es païsatges dera Val d’Aran. Era funcion principau –non  ei promòir eth torisme de montanha– ei conscienciar as lectors dera importància e eth valor der entorn qu’amague era Val. Er estudi includís des de vistes irrepetibles peth sòn conjunt naturau coma ignorades pera sua sobreurbanizacion o anècdotiques peth sòn devolopament sociau.

Ena cafeteria d’Orri –entre Baqueira e Beret– se respire un ambient diferent ara rèsta dera Val. Ua bastissa damb ua terrassa plia de gent sostenent ua copa de champanha e dançant ath ritme d’un deejay que barreje chill out, soulful e deep –musica tranquilla–. I a figures coneishudes, sustot dera premsa ròsa, e persones que pera sua forma vestir semblen auèr un naut nivèu adquisitiu; ua radiografia de çò en que s’a convertit enes darrers ans era estacion d’esquí. Ua destinacion inondada d’òmes de negòci acompanhadi des sues hemnes entà èsser a vèir. Alavetz, eth Naut Aran s’a transformat en un lòc tà estar o tà víuer experiéncies? Depen des istòries que se conden ath tornar a casa.

En miei d’aguesta escenificacion sociau, ei dificil trapar un cornèr despoderat der ambient. Luènh d’agarrar imatges de famosi que revistes deth còr arregaïrien, eth païsatge de dejós se distinguís des dera madeisha cafeteria.